Sản xuất theo đơn đặt hàng, nông dân Nghệ An yên tâm thu lãi

           Từ mô hình ngô ngọt ở Quỳnh Phú, đến ớt xuất khẩu tại Đức Châu, việc gắn sản xuất với bao tiêu sản phẩm không chỉ giúp nông dân yên tâm về đầu ra mà còn tạo ra mức thu nhập ổn định, từng bước định hình sản xuất nông nghiệp theo chuỗi liên kết bền vững.

Ngô ngọt được mùa, được giá

Trên những cánh đồng đất cát pha của xã Quỳnh Phú, màu xanh của ngô ngọt đang thay thế dần những loại cây trồng từng cho hiệu quả thấp. Nếu như trước đây, người dân chủ yếu trồng thuốc lào, khoai lang, rau màu… thì nay, ngô ngọt đã trở thành lựa chọn chính ở nhiều diện tích. Sự chuyển đổi này không diễn ra một cách tự nhiên, mà bắt nguồn từ những bất cập kéo dài trong sản xuất.

“Trước đây, trồng gì cũng lo đầu ra. Đến lúc thu hoạch thì chạy khắp nơi tìm người mua, giá lên xuống thất thường”, ông Hồ Đức Lãm (xóm Toàn Lực) chia sẻ. Với cách làm nhỏ lẻ, thiếu liên kết, không ít vụ sản xuất rơi vào cảnh hòa vốn, thậm chí thua lỗ.

Bước ngoặt chỉ thực sự đến khi HTX Nông nghiệp Toàn Thắng đứng ra kết nối với Công ty CP Xuất nhập khẩu Đồng Giao, triển khai mô hình trồng ngô ngọt gắn với bao tiêu sản phẩm. Khác với trước, người dân không còn sản xuất theo cảm tính mà làm theo kế hoạch cụ thể của doanh nghiệp. Từ chỗ còn dè dặt, đến nay nhiều hộ đã mạnh dạn mở rộng diện tích. Những hộ như: Ông Hồ Đức Lãm, ông Hồ Viết Thành hay anh Nguyễn Đình Tài đều duy trì từ 5 sào trở lên. “Làm theo kế hoạch của công ty, có hướng dẫn kỹ thuật, có bao tiêu nên yên tâm hơn. Làm ra bao nhiêu họ thu mua hết”, anh Tài nói.

Hiệu quả kinh tế là yếu tố rõ ràng nhất. Với năng suất đạt 850–950 kg/sào, giá thu mua ổn định 4.800 đồng/kg ngô cả bông, mỗi sào mang lại khoảng 4 triệu đồng doanh thu, lãi ròng gần 2,8 triệu đồng. Không chỉ cao hơn nhiều cây trồng trước đây, mức thu nhập này còn ổn định qua các vụ.

Vụ Đông 2025–2026, HTX Nông nghiệp Toàn Thắng triển khai khoảng 8 ha ngô ngọt, thu hơn 65 tấn sản phẩm cung cấp cho doanh nghiệp. Toàn bộ sản lượng được thu mua theo hợp đồng, không có tình trạng tồn đọng. Điều đáng nói, sự ổn định về đầu ra đã giúp người dân thay đổi cách nhìn về sản xuất. “Biết trước giá bán thì mình chủ động được, không còn làm kiểu đánh cược như trước nữa”, ông Hồ Đức Lãm cho hay.

Đằng sau kết quả của một vụ ngô ngọt bội thu đó là một chuỗi liên kết được tổ chức chặt chẽ. Doanh nghiệp cung cấp giống (khoảng 380.000 đồng/sào), cho trả chậm; chuyển giao kỹ thuật sản xuất. Hội Nông dân xã kết nối nguồn phân bón trả chậm, hỗ trợ người dân giảm áp lực vốn. HTX đứng ra điều phối toàn bộ quá trình sản xuất, từ kế hoạch gieo trồng đến thu hoạch. Nhờ đó, sản xuất không còn rời rạc mà được tổ chức đồng bộ, đảm bảo chất lượng và thời điểm cung ứng, yếu tố then chốt để tham gia chuỗi chế biến, xuất khẩu.

Bài học từ cách tổ chức sản xuất

Nếu hiệu quả kinh tế là kết quả dễ nhận thấy, thì yếu tố quyết định để mô hình này duy trì hơn 8 năm qua lại nằm ở cách tổ chức và thực hiện liên kết. Theo ông Vũ Thành Lâm, Chủ nhiệm HTX Nông nghiệp Toàn Thắng, nền tảng của liên kết là chữ tín. “Doanh nghiệp thu mua đúng hợp đồng, không ép giá; nông dân làm đúng quy trình, đảm bảo chất lượng. HTX đứng ra điều phối nên sản xuất có kế hoạch, không còn tự phát. Có như vậy mới làm lâu dài được”, ông Lâm nói.

Tuy nhiên, chữ tín không chỉ nằm ở cam kết trên giấy, mà thể hiện trong từng khâu sản xuất. Tại Quỳnh Phú, các hộ tham gia mô hình đều phải tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật do doanh nghiệp hướng dẫn, từ thời vụ gieo trồng đến chăm sóc và thu hoạch. Gia đình anh Nguyễn Đình Tài là một trong những hộ thực hiện tốt điều này. “Làm đúng quy trình thì cây khỏe, năng suất cao, bắp đều, đạt yêu cầu nên công ty thu mua hết. Nếu làm không đúng thì khó đảm bảo chất lượng”, anh Tài chia sẻ. Chính sự tuân thủ này giúp sản phẩm đồng đều, tạo niềm tin cho doanh nghiệp duy trì thu mua ổn định.

Ở góc độ doanh nghiệp, yêu cầu về chất lượng và tính đồng đều của nguyên liệu là yếu tố then chốt để duy trì liên kết lâu dài. Bà Nguyễn Thị Lan Anh, cán bộ phụ trách vùng nguyên liệu ngô của Công ty CP Xuất nhập khẩu Đồng Giao, cho biết: “Quỳnh Phú có điều kiện phù hợp với cây ngô ngọt, nhưng điều quan trọng hơn là người dân đã quen với sản xuất theo quy trình, đảm bảo chất lượng đồng đều”.

Theo bà Lan Anh, doanh nghiệp không chỉ cần sản lượng mà còn cần vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng tiêu chuẩn chế biến và xuất khẩu. “Khi có HTX đứng ra tổ chức sản xuất, doanh nghiệp có thể làm việc theo kế hoạch, kiểm soát chất lượng tốt hơn. Đây là cơ sở để mở rộng vùng nguyên liệu trong thời gian tới”, bà Lan Anh cho biết thêm.

Thực tế tại xã Đức Châu cũng cho thấy, liên kết chỉ bền khi mỗi “mắt xích” làm đúng vai. Vụ Đông Xuân 2025–2026, toàn xã Đức Châu có 170 hộ trồng ớt xuất khẩu theo hình thức liên kết, trong đó HTX Nông nghiệp dịch vụ Diễn Phong đứng ra làm cầu nối giữa doanh nghiệp và nông dân. Đến nay, bước sang năm thứ 4, nông dân đã làm chủ quy trình kỹ thuật, giúp năng suất đạt 35–40 tấn/ha. Gia đình bà Quế Thị Thanh (xóm Đông Hồ) là một ví dụ. Với nhiều năm gắn bó với mô hình trồng ớt cay xuất khẩu, gia đình bà tuân thủ chặt chẽ từ khâu chăm sóc đến thu hái đúng tiêu chuẩn, nhờ đó sản phẩm đạt chất lượng và được doanh nghiệp thu mua ổn định, cho thu nhập 20–25 triệu đồng/sào.

Không chỉ đảm bảo quy trình kỹ thuật, bà Thanh cho biết các hộ tham gia liên kết còn cam kết thực hiện nghiêm hợp đồng tiêu thụ. “Dù có lúc giá bên ngoài cao hơn, chúng tôi vẫn bán cho công ty theo thỏa thuận. Làm ăn lâu dài thì phải giữ chữ tín, có như vậy doanh nghiệp mới gắn bó với mình”, bà Thanh chia sẻ.

Theo ông Quế Văn Duyên, Giám đốc HTX Nông nghiệp dịch vụ Diễn Phong, liên kết chỉ bền khi mỗi xã viên thực hiện đúng cam kết. “Phải sản xuất đúng quy trình, đảm bảo chất lượng thì doanh nghiệp mới yên tâm bao tiêu. Đây là trách nhiệm hai chiều”, ông Duyên nhấn mạnh.

Từ thực tiễn này có thể thấy, HTX giữ vai trò trung tâm tổ chức sản xuất, doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường, còn nông dân là yếu tố quyết định chất lượng. Khi 3 “mắt xích” này vận hành đồng bộ, liên kết mới có thể duy trì ổn định và mở rộng. Dù vậy, để phát triển lâu dài, vẫn cần tháo gỡ các “nút thắt” như ruộng đất manh mún, hạ tầng nội đồng, thủy lợi chưa đồng bộ. Đó cũng chính là con đường để nông nghiệp địa phương thoát khỏi vòng luẩn quẩn “được mùa, mất giá”, từng bước hướng tới sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ổn định và bền vững.

                                    Nguồn: Báo Phát thanh và Truyền hình Nghệ An