1. Cuộc cách mạng trong tổ chức bộ máy kế toán hộ gia đình
Thông tư 152/2025/TT-BTC (có hiệu lực từ 01/01/2026) không chỉ kế thừa mà còn mở rộng tính linh hoạt trong quản trị tài chính HKD.
- Nới lỏng điều kiện nhân sự: Điểm đặc biệt của quy định mới là cho phép người đại diện HKD bố trí người thân trong gia đình (cha mẹ, vợ chồng, con cái, anh chị em ruột) làm kế toán.
- Cơ chế kiêm nhiệm: Khác với doanh nghiệp, kế toán HKD có thể kiêm nhiệm các vị trí như thủ kho, thủ quỹ, hoặc người trực tiếp mua bán tài sản. Điều này giải quyết bài toán nhân lực cho các mô hình kinh doanh nhỏ lẻ vốn ưu tiên sự tin cậy nội bộ.
- Hình thức lưu trữ đa năng: HKD có quyền lựa chọn lưu trữ chứng từ, sổ sách bằng bản giấy hoặc trên phương tiện điện tử. Thời hạn lưu trữ tối thiểu là 05 năm, đảm bảo đủ thời gian để phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra thuế.
2. Phân tích chuyên sâu hệ thống sổ sách theo phương pháp nộp thuế
Sự khác biệt lớn nhất của Thông tư 152/2025/TT-BTC nằm ở việc thiết kế sổ sách tương ứng với nghĩa vụ thuế, giúp tối ưu hóa khối lượng công việc cho chủ hộ.
2.1. Nhóm nộp thuế theo tỷ lệ % doanh thu (Nhóm 2)
Đối với các HKD có doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng lựa chọn tính thuế theo doanh thu, hệ thống sổ sách tập trung vào đầu ra:
- Sổ S2a-HKD: Dùng để ghi chép doanh thu bán hàng hóa và dịch vụ.
- Yêu cầu chứng từ: Phải có hóa đơn bán hàng và các chứng từ liên quan để minh bạch hóa dòng tiền.
2.2. Nhóm nộp thuế theo thu nhập tính thuế (Nhóm 3 & 4)
Đây là nhóm có yêu cầu quản trị phức tạp nhất, tiệm cận với tiêu chuẩn doanh nghiệp. Để xác định lợi nhuận ($Doanh \ thu - Chi \ phí$), HKD phải vận hành đồng bộ hệ thống sổ chi tiết.
- Sổ S2b: Quản lý tổng quát doanh thu bán hàng.
- Sổ S2c: Sổ chi tiết doanh thu và đặc biệt là chi phí. Đây là căn cứ quan trọng nhất để khấu trừ khi tính thuế TNCN (15% hoặc 20%).
- Sổ S2d & S2e: Theo dõi chi tiết vật liệu, dụng cụ, sản phẩm và dòng tiền (tiền mặt/tiền gửi).
3. Hóa đơn điện tử: Công cụ "số hóa" dữ liệu đầu vào và đầu ra
Nghị định 70 và các quy định kèm theo thiết lập lộ trình bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử (HĐĐT) nhằm triệt tiêu gian lận thuế.
- Ngưỡng bắt buộc: HKD có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên bắt buộc phải chuyển sang HĐĐT (có mã hoặc từ máy tính tiền).
- Vai trò của bảng kê mua hàng: Đối với nhóm nộp thuế theo lợi nhuận, bảng kê mua hàng và chứng từ khác đóng vai trò then chốt trong việc chứng minh chi phí hợp lệ nếu không có hóa đơn từ nhà cung cấp nhỏ lẻ.
.jpg)
Hình minh họa: Hộ KD đưuọc hướng dẫn về các thay đổi của chính sách thuế mới
4. Đánh giá tác động và Thách thức thực thi
Việc áp dụng Thông tư 152/2025/TT-BTC từ ngày 01/01/2026 tạo ra một cục diện với hai luồng tác động trái chiều mang tính bước ngoặt đối với hộ kinh doanh. Ở khía cạnh tích cực, hệ thống sổ sách kế toán mới giúp hộ kinh doanh nắm bắt chính xác "sức khỏe" tài chính và kết quả vận hành thông qua các sổ chi tiết về tiền mặt, hàng hóa hay vật liệu, từ đó tạo lập cơ sở dữ liệu minh bạch để nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng. Tuy nhiên, sự thay đổi này cũng đặt ra thách thức lớn về áp lực trình độ quản trị khi việc ghi chép các loại sổ chuyên sâu như Sổ chi tiết doanh thu, chi phí (S2c) đòi hỏi sự am hiểu nhất định về định mức và năng lực phân loại chứng từ hợp lệ. Mặc dù quy định mới đã nới lỏng về mặt nhân sự, cho phép người đại diện hộ kinh doanh bố trí người thân như vợ, chồng, con cái hoặc anh chị em ruột làm kế toán, song họ vẫn phải đối mặt với yêu cầu khắt khe trong việc tuân thủ phương pháp tính thuế theo thu nhập thực tế (lợi nhuận) và các quy chuẩn hóa đơn, chứng từ theo quy định của Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15.
5. Kết luận
Chế độ kế toán theo Thông tư 152/2025/TT-BTC là một bước tiến quan trọng trong việc chuyên nghiệp hóa khu vực hộ kinh doanh. Sự tương thích giữa hệ thống sổ sách và phương pháp tính thuế không chỉ giúp cơ quan nhà nước quản lý hiệu quả mà còn bảo vệ quyền lợi chính đáng của HKD thông qua việc ghi nhận chi phí thực tế.